Home
COMUNE ATTI AMMINISTRATIVI STORIA GALLERIA FOTOGRAFICA VIVERE A MASULLAS PARCO GEOMINERARIO PROGETTO RAFFAELLO OCCUPAZIONE E SVILUPPO SPORTELLO DONNA RACCOLTA DIFFERENZIATA SERVIZI INFORMA DISABILI

Rassegna Stampa
Masullas Viva 2009
S' Arrettori Antiogum, 3 ottobre 2009
Giornata dell'arte - 4 ottobre 2009
Parco Geominerario
Associazione Carta Giovani
Progetto Raffaello
Comunas
Traduttore Altavista
 
Presentazione
 
        "Sa scomuniga de Predi Antiogu arrettori de Masuddas": un monumento della cultura popolare sarda, scritto in lingua locale, salvo i riferimenti al latino, lingua ufficiale della Chiesa, qui usato nelle formule di scomunica atte a solennemente maledire dei ladri irriverenti "malinnius e discannotus" è oggetto dell'attenzione del demologo e dello storico oltre che del linguista, e fa quindi anche e comunque letteratura.

        Predi Antiogu, vittima di un furto di bestiame, subisce in effetti una "decima" ben peggiore e per giunta sfacciatamente sacrilega rispetto a quelle che la classe di appartenenza ha fatto pagare al popolo "cristiano" fin dal medio evo e che - a suon di scomunica, ancor nel 1850 - la chiesa cagliaritana rappresentata da Monsignor Emanuele Marongiu Nurra intendeva continuare ad imporre...

        Lungi dall'idea di ancora alimentare una polemica che si è protratta al di là dei termini e della data della legge di abolizione delle decime in Sardegna, ci interessa sottolineare che il clima culturale nel quale nacque l'idea dell'anonimo autore di questa "scomunica" tutta intrisa di un umorismo che Antonio Gramsci definiva particolarmente "fresco e paesano" fu, presumibilmente, quello che tirava in Sardegna e non solo a Masullas intorno al 1850.

        Ma "Sa scomuniga" de Predi Antiogu", apprezzata da Gramsci, non lasciò indifferente - per la monumentalità della portata culturale della vita modesta di un paese che vi si rispecchia - il padre e massimo rappresentate ad oggi della linguistica sarda. Diciamo di Max Leopold Wagner che, nel 1942 pubblicò "Sa Scomuniga" in Túbingen con il titolo "Die Strafpredigt des Pfarres von Masuddas, ein Scherzgedicht in der Mundart landlichen Campidano (Sardinien)" ("Il sermone del parroco di Masuddas, poesia scherzosa nel dialetto del Campidano rurale (Sardegna"), più recentemente (1971) edita anche in Londra.



Sa scomuniga de Predi Antiogu

arrettori de Masuddas
 

 





5





10





15





20





25





30





35





40





45





50





55





60





65





70





75





80





85





90





95





100





105





110





115





120





125





130





135





140





145





150





155





160





165





170





175





180





185





190





195





200





205





210





215





220





225





230





235





240





245





250





255





260





265





270





275





280





285





290





295





300





305





310





315





320





325





330





335





340





345





350





355





360





365





370





375





380





385





390





395





400





405





410





415





420





425





430





435





440





445





450





455





460





465





470





475





480





485





490





495





500





505





510





515





520





525





530





535





540





545





550





555





560





565





570





575





580





585





590





595





600





605





610





615





620





625





630





635





640





645





650





655





660





665





670





675

 

Populu de Masuddas,
chi a s'ora de accuiai
is cabonis e is puddas
basseis a scrucullai,

donaimí attenzioni
po totu su chi si nau,
si ap' a teni arrexoni
de ciccai is crabas mias,
ca funti giai dua' bias

chi dd'apu fattu notoriu
e custu ad essi su trezzu
e uttimu monitoriu.
Po chi nisciunu però
no pozzad allegai

ni chi sì ni chi no,
avrincus de ignoranzia
ddu torraus a manastai
sagundu sa costumanzia
po odrini de Munzannori.

Po cuddus chi no ddu scinti,
obrascendi a sa dí binti
de su mesi chi ddu' e' bassíu,
ind'una notti `e scuríu
facci a su spanigadroxu

a i' duas oras po is tresi
fuanta prus de xincu o sesi,
chi, a pistoa e a scupetta,
passau' funti in Genneretta,
s'ecca ant assattillau

e is crabas ind'anti liau
de mimmi su Vicariu;
ch'e' sagundu su summariu chi
ddu' a' fattu me in Curia
su missennori Notariu,

ca totu andad a tanori
de su chi ad arrellatau
'oppai Ninni su majori
cun totu' is barracellus
e sagundu s'arrasuttau

de su giugi dellegau
de custa comunidadi,
chi in drottina e sabiori
u' antru no ddu' ind'adi.
Auncas arzeus sa 'oxi:

is crabas fuanta doxi
senza chi sianta contadas
cuattru brabeis angiadas
i atras tres allattantis
chi xincu dis a innantis

po essi troppu pittias
i si ddui fuanta istruías.
Ddui fud u' angioneddu
senza de teni s'annu,
chi a pasci, su scureddu,

no podía' mancu bassí,
ca ddi luxía' su piu
de cantu fu' grassu,
ni a de notti ni a de dí.
Ddui fu' su crabu mannu,

ddui fu' su mascu `e ghia
e u' antru chi ndi tenía
chi donni' annu, po Pasca,
sena nienti de malu,
a una gommai mia

ndi fadía s'arregalu.
E po tali sinnali
pottànta is pegus mius
totus sa gutturada.
Pottàda su crabu sou

po chi essi fattu scidu
sonalla e pitaiou.
Su tontu! A no ai sonau
candu ndi dd'anti liau,
ca ndi fuía bassíu

cun sa daga e is trumbonis,
ca si ant'essi cagau
po finzas is crazonis.
Basta', sigaus a nai
ca no mi 'ollu imbidrigai:

is brabeis fuanta nieddas
e pottànta po sinnali
is origas ispizzadeddas;
fuanta is angioneddus
bellus i arruffadeddus

e po essi cannotus
fuanta sena coa
i a corrixeddus trottus.
I' mascus fuanta totus
de una manta e unu colori:

ddu' indi fudi unu brabudu
e u' antru incorradori
e po tali sinnali,
poita sémpiri attumbàda,
unu corru dd'ammancada.

Is crabas e i su crabu
fuanta a lana ammasturada,
piu longu e piu cruzzu,
e totu accaddaionada;
unu solu ddu' indi fudi

chi camminàd a zoppu
poita nci fudi arrutu
a intru de unu garroppu.
Una ind'anti lassau
ca fu' totu arrungiosa

screpada e ziddiccosa.
E una strumbonada `e balla
ddisi ghettint a s'ammuntu
ca po essi a su scuru
no pottànta s'ogu puntu!

Ehi... chi mindi fuía accatau,
minci e chi si a' parau
e pottau a segu' de carru,
ca sind'ía fatt' andai
sciutus, mannus e nieddus,

seria conca ni xrobeddus.
Basta', torreus a passu,
ca no mi 'ollu annischizzai.
A prus de su chi apu nau,
chi casi mi scarescía,

ddui fu' su mascu sanau,
ca donni' annu dd' 'occía
po Santu Liberau,
e po tali sinnali fudi
a manta pinturina

e pottàda u' ogu scioppau
de una puntura `e ispina.
Eccu totu, in concrusioni,
su chi e' mancau a mimmi.
Basciu pena de scomunioni

e scomunioni maggiori
a is chi anti furau a s'arrettori.
Po odrini de Munzannori
is chi nd'anti pigau abettu
e ddu tenint in serchetu

funti totus obbrigaus
a ridi fai relazioni
in Curia o in cunfessioni,
chini íad essi chi si bolla'
a ddu depi dannunziai

est obbrigau amarolla.
Populu disdiciau,
temerariu e prepotenti,
chi non lassas cosa in logu,
ascutta e poni menti

a su chi na' Predi Antiogu,
asinuncas t'impromittu
chi t'apu a fai unu scrittu
chi per' is arranconis,
sartus e bidazzonis

de bestiamini e de lori
no ddu' ad a abarrai cambu,
ni massaiu, ni pastori
(ohi, amomía, oddeu)
e chi totu sa 'idda intera,

senz' 'e nisciuna spera,
ddu' ad a cabai in prumu
e mannus e pittius
a sa 'ia 'e su fumu!
Populo archiladori,

abbandonau de giai
de sa manu 'e su Criadori,
torrandi a penitenzia!
Si miticoi no ti sboddias
de is affarius de cuscienzia

s'incappa ti ddui troddias.
Ischi... ischi...
Liori cun totu' cantu is tiaus.
Ma poit' e' chi sind'arrieis?
Ma labai ca seis maus,

peu' de osatrus no ddu' ind'adi
e seis in comunidadi
una maniga de ladronis.
Ni brabeis e ni angionis
e ni baccas e ni bois

no dda pódinti campai
sia' de 'idda o síada strangiu
ca ognuno boid intrai
me in su cuu de su cumpangiu.
E ita tiau de manera,

e ita toto imprabastais?
I apustis s'annischizzais
ca sinci 'ettant a galera:
a sa frucca íad essi mellus
e dd'ía a nai prus beni fattu

ca seis tantis mraxanis
e furuncus che i su `atto,
imbidiosus de s'allenu
chi sindi sattant is ogus,
praizzosus che i su cani

ca 'olleis bivi de fura
e senza de traballai,
malandrinus seri' 'e contu
e i su chi pari' prus tontu
indi 'oddi' sa musca in s'aria!

Minci anca seis bassíus
infangaus finzas a bruncu
in donnia sotti `e peccau:
minci e chini s'ad isbiddiau!
Chini, malintenzionau,

si uni' cun tres o cuattru
bribbantis che a iss' 'e totu
e ciccant a s'unu i a s'atru
po ddu torrai a pedí,
chi no ddu podint 'occí.

Chini, malu-penzadori,
boga' famas a su 'ixinu
narendu chi frai Crispinu
a is oras prus serchetas
attura' fendu marietas

e i dd'íad agatau su crabu
gioghendu cun sa pobidda,
candu chi totu sa 'idda
ddu depid arraspettai
ca arrancu de gunnedda

no ndi dd'ad andau mai.
Cropu de anca seis arrutus!
E a mimmi no m'ei' bogau,
aici sindi 'oghint is ogus
e i s'aba de su figau,

chi a mesudí toccau
i mi seu abarrau
aundi e' 'ommai Prudenzia
a fai su meigamma,
candu chi sa scuredda

no potta' mancu dentis
e sena de contai
atrus incumbenientis?
Seis osatrus is bribbantis,
bagadíus e bagadías,

chi a sa muda i a su scuru
inci ‘esseis a manu muru
candu no ddu e' babbai,
ca tengu finza bregungia
de ddu nai me in s'Artai.

Ohi... amomia scura!
A no iscí ca ddu e' su 'nferru,
a no teni paura
de cussa bestia `e Luziferru!
E no ddu biei' pintau

ca potta' su fruccaxu
e sa coa de azzraxu
cun farruncas de intruxu?
Cadebai a Coixedda,
cu' is corrus trottoxaus

e is ungheddas de moenti
a groppas de su zrapenti
ca potta' setti concas
sena contai is iscropionis
pibaras e caborus

chi ddu' ind'adi a ceddonis.
E tigris e lionis
e cantu no ddu' ind'adi!
Cantu brabaridadi!
Mincidissu e ita giogu

ddui faid u' tiaueddu:
a su sessu femininu
iddi 'etta' prumu scallau;
a su sessu masculinu
ddi brintad una barrina

chi ddi passa' me in sa schina
e si ndi dd'ogad in cuu.
Ahi, ddu' ind'a' de tremi
e de fai orazioni
mancai fessid unu bremi.

E non prangeis ancora,
ca seis totus crocobendi?
Satana, bessi a foras
de cussu fossu prefundu
e ingiriammidda a tundu

custa 'idda 'e frammassonis
e bogandeddus a truba
de per'is arranconis,
ca ti ddu cumandu eu:
poninceddis unu tarrori

a custa genti schirrioba
chi is domus s'isbéntuinti
che i sa palla in s'axroba,
ca abbisongiu e' chi póttinti
su coru e su figau.

Ma ita mincialli chi seu:
a chini predicu eu?
A is truncus o a sa pedra?
Ma chi zerriu... (no, medra!).
E chi fu' po un'arriabi

sa scomuniga papabi
ddisi 'ettu in su mamentu
e ind'apu a fai scramentu
ca ind'ant a tenni pena
cantu ddu' ind'adi in su 'nferru

in su cuu de sa cadena.
Prestu, 'oppai Ninni Frori,
su sragastanu maggiori,
bitteimindi is candebeddas,
labai ca funti tresi

asutta `e su faristou,
una groga e duas nieddas,
cumanzaiddas a allui
e giai chi seis igui
arregollei s'ebriariu,

totu' is arrasponsorius
e cun s'antifonariu,
sa cappa de pontificabi
s'asprassoriu e su missabi
e istreppus cantu ddu' adi,

ca deu gei tengu innoi
sa scrittura de is Profetas,
is orazionis serchetas
e is brebus de Salamoni,
is salmus sabatinus

cundun'atera orazioni
cosa chi apu fattu eu:
Alfea, betta, agios, o Teu,
mega, solfa, eleison, imas,
vanitas, copua e gimas,

disperditio demoniorum

liburus de 'ommai Osanna,
chi ant a tremi che i sa canna
totu' is contribulaus
virtus, psalmorum martirizaus,

e is iscrittus de Predi Giacu.
Immoi os apu a fai biri
s'onnipotenzia mia
cun totu sa teologia
chi pottu ananti `e is ogus,

chi anti a fueddai is tiaus
mancai fessint a arrogus
e cun s'ornamentariu,
istrumentu poderosu
de mimmi su Vicariu,

chi ad a fai ammoddiai
po totu su sparimentu
su coru prus azzraxau
e ddu depid annichilai
mancai fessi' de stoccu

o chi pottid in pitturras
su piu che zudda `e procu.
Adduncas incumanzeus:
siant iscomunigaus
e anatematizzaus

ab homine et latae sententiae
interditae suspensionis
censura de ogn'incremenzia

de scomunioni maggiori
chi ddi fessi' fruminada

de sa Curia de Arromas,
de totu sa cambarada
de is Papas e Cadrinalis
cun totu' is zaramonieris;
ddu nau e d'arrapitu:

chi siant iscomunigaus
e anatematizzaus
totu' is chi funti brintaus
in s'ecca de su Vicariu,
chi no ddui sia' divariu

in peruna professioni,
siad in gradu e condizioni;
siant iscomunigaus
e anatematizzaus
totu' is capus de i' ladronis...

crobettoris e ischidonis
(e po cussu in custa 'idda
inci a' tanti bribbantis...)
a chini scidiad e scidi
su chi mind'anti liau

e no dd'ad arrellatau.
Siant iscomunigaus
e anatematizzaus
is chi anti donau aggiudu
o calincunu cunzillu,

sia' mannu o sia' pittiu
sia' babbu o sia' fillu,
e candu si nau a totus
s'ad a intendi de seguru
mascus e feminas puru.

E si de is pegus mius
algunu nd'ant 'occiu,
ad essi iscomunigau
chini totu nd'a' pappau,
siad a prangiu siad a cena

e ad a patí sa pena,
comenti chi essi' pisciau
in su Santa Santorum,
nihilis mutationis
percussione clericorum,


che chi mi essi scorriau
fattu a beffa e accracaxau.
Siant iscomunigaus
e anatematizzaus
a chini nd' a' fattu prexu,

siad accanta o siad attesu,
is chi sindi funti arrisius
e is chi sind'ant a arrí
e de manera chi
passi' sa scomunioni

de is babbais a is mammais,
de generazioni in generazioni,
e po chi totu' cantus
atturinti beni ligaus
ddus intregu a Berzebù,

su cumandanti generali
de totu' cantu' is tiaus,
po chi ddus accudad issu,
missus et mincidissus,
dracones et omnes abissus

spiritus procellosus,
strepitus et stridores dentiun
blansphemantium et stridentium,

po chi siant abruschiaus
comenti abruschiant is procus,

supter, supra, inter et foris
in carbonibus desolatoris...
ca seu totu strologau
de candu mind'anti furau
is crabas e is brabeis.

Po chi no pozzanta prusu
rapinai facci a susu
chi middus cabint a fundu
in tenebras interiores
po no biri pru' su mundu.

Ddus truméntinti donnia dí
a mangianu e a merí
cun centu e unu martoriu
po chi zerrint aggitoriu.
E in fini de totu custu,

po chi mroxanta de assustu,
ant'essi de totu is cresias
de is biddas e de Casteddu
toccadas a son' 'e mottu
is campanas a matteddu,

e de morus e de cristianus
de trucus e prubicanus,
e po essi de sinnali
inci 'ettu is candebeddas,
sa stoba e su missabi

e streppus cantu ddu'adi
po chi siant appatigaus,
e aici s'ant a appatigai,
fillus de perdizioni,
maledictus in igne eternum

cun malis et tentationis
et stercus demoniorum.

Tronus, lampus e straccía
e bentus de donnia genia
ddus pozzant accumpangiai

et in testimonium veritatis
siant cum malandrinis
acqua, sulfur et ignis,
et geennam sempiterna,

chi no sciu ita tiau ad essi,

et cum omnibus perditis,
de su chi apu nau innantis
diabolibus et spiritis,
rumoribus et terremotus

tengant a bius i a mottus

eorundem et ipsorum
per omnia secula seculorum.

E ita penzastis ca brullammu
o mi pigastis po maccu
candu si predicammu?

No e' nudda ancora su sciaccu:
gei mi dd'eis a nai
totu sa chiriella
candu fetti si scongiuru
cun cust'atera bagatella

chi no dd'eis a agatai
nimmancu me in su Credu.
Immoi gei nd'eis a intendi
fràsias e maladizionis
de s'annu de Mrechisedecu,

de candu in su traberecu
su babbu nostu Adamu
ía frastimau su fini
de Martini e de Gaini
cun totu s'arrazza insoru.

Immoi 'ollu bi' su coru
de su prus prepotenti,
chin'ad essi aici balenti
de no si spiridai
de sa frozza de is frastimus

chi os apu a brabattai:
surgite ungues et angues
et latrones et furuncos
repetunde de abitaculis
et in sordibus sordescant

et nunquam compungimini
moriant impenitentes
et non amplius revertimini,
surgite de aquilonibus
et omnibus contremniscite,


chi a zicchirriu de is barras
pozzais isciampittai
et oculis sprepeddatis
de crobus e istoris
sint in cornibus fruconatis

et Satanas a sinistris
quadrigentos comburescant
et mulieres necaturas

ca funt eguas pibirudas
sen' `e nisciunu arreparu,

disperdantur, percutiantur
malus genus viperarum.
Scimbulatis et legatis
hominis et feminibus

comenti mallant i' bois.

Truncus i àstuas
bóghinti e pampas de fogu biu,
Cum funibus accollaturas
in speluncam sempiternam
nunqua foras fugaturas.

Surgite, Baalam, de fornacibus,

totu cantu sa canaglia
crucifigite latrones
qui Vicarium furaverunt
et omnibus disperdimini

nisi totum reliquimini
unde, tunde, disurpare,
contristatus stimulantium
nec quemque salvos fieri
eorundem ac flagellis

animis et corporibus
frigoris et tempestate fame,
sitii et nuditate
et nunquam pace in eis,

po sémpiri accabbeis.

Po totu su chi eis fattu
chi totu' is canis de prazza
osi cruxanta avattu
e si sigant aundi seis.
Una passada `e tronus

os abruxi' bius e bonus
e fattus a muzioni,
ancu sind'arrua' s"omu
e sindi 'oghinti a marroni,
chi si bianta camminendu

cun sa conca 'e su 'enugu
e in su camminu paris
os isdollocheis su zugu,
fazzais arrastu 'e crabu
i arrastu `e mraxani,

sindi tiri' donnia cani
un'ancodeddu `e croxu
i a pedra su 'ixinau
si tirid a mottroxu,
e donnia 'otta chi andais

a ciccai femina allena
po fai su mabi crabinu
cussa cosa chi pottais
no indedd' 'ogheis prusu
e che is canis accrobaus

attureis totu e i' dusu.
Sempiri chi éis a bassi
po fai acciappa o a pastorai,
is budellus inní e totu
sindi pozzant abasciai

e si pongiad unu 'entu
chi osi pesid a boai
che i sa folla 'e su sramentu.
Ancu fazzais unu sattu
de sa punta prus in attu

chi sindi 'oddant a cullera
e donni' otta chi a su prossimu
éis a disigiai mabi
sa sangia, fillus mius,
sindi 'oghint a cungiabi

e pudesciais a bius.
Su priogu e su fadigu
osi cruxad a muntoni
comenti su grugulloni
ddui currid a su trigu.

Sempiri siais isconzolaus,
tristus, sena accunnotu,
unu fàmini osi 'engiada
chi osaterus e totu
osi cumanzeis a mussius

e si enga' gana `e attrippai
a chini si 'onad a pappai.
E po podi deu cannosci
cust'arrazza de furuncus
si 'essa' corru' de mascu

e ungheddas de mobenti.
Satana, brutta bestia,
cun arrabiu e furori
si 'onga' sémpiri molestia.
S'enemigu `e su Signori

osi tenti' de manera
chi mammas, babbus e fillus
totus a cropus de obrada
osi segheis i' cillus.
Aici ad essi su fini,

aici ad a morri chini,
o cunzillau o imbiau,
is crabas ind'a' liau
e is brabeis de Predi Antiogu,
chi paxi no ad a tenni

ni arraposu in logu.
Custu serba' po is mascus.
It'ap' a nai immoi
a is eguas colludas?
Minci e chi si a' parau!

Gei nd'éis cundiu sa 'idda
cun centumilla maneras
de lussuria e disonestadi!
Tengu finzas bregungia
de ddu nai me in s'Artari:

sindi andais a Casteddu,
it'anca feis me inní?
Na' c'andais a srebí;
unu tiau, a bagassai!
E finzas po tres arriabis

osi feis iscrapuddai
de pustis chi su sodrau,
su sennori cavalleri
os'ant appiccigau
su mabi furisteri.

E immoi a intru 'e 'idda,
ita manera e' custa,
ita tiau de farringiu?
Totu su logu e' pringiu
e accanta de iscioppai.

Candu mai custu s'e' biu:
is bagadias angiadas!
Eguas de su dimoniu,
anch'e' su matrimoniu
e is cartas de isposai?

Minci e chini s'ad isbiddiau
e pottau a segu' de carru!
E bosu Santu Luxori,
chi seis su protettori
e su Santu miu diciosu,

chi seis tantu poderosu
in celu, in terra e mari,
fadeimiddu su favori:
chi totus de su puntori
mroxanta conca a pari.

Mirai chi siddu nau:
si e' chi middu fei' tenni,
po essi meraculosu
éis a cannosci a mimmi.
Os apu a fai una festa

mancai de cad' 'e s'azza,
ddu ad a essi donnia arrazza
de genti furistera,
ddu ad a benni po finzas
mrachesus de Casteddu,

ddu ad a essi brufessioni
cun suittu e tamburinu,
guettus e fogadoni.
Mirai, si miticoi
no m'alcanzais sa grazia,

no éus a andai cetta-cetta
cun esperus e cumpretas,
e pigu a Santu Cristou
e bosu me in su nicciu
abarrais sou sou.

E un'atera cosa puru:
osi fazzu abarrai
seri' 'e lantia a su scuru.
E osaterus, beccus futtudus,
ancora seis tostaus?

Deu s'abettu, labai!
Ni cun Santus, ni cun tiaus
no nci brulleis meda,
asinuncas oi e totu
ind'éis a torrai sa sceda,

e s'apu a biri a bacceddus,
fattus a cancarroni,
morendu me in sa 'ia
seria de curifessioni.
O creestis ca brullammu?

Oh, ita mobentis chi seis!
Eppuru gei ddu sciéis
chi su carattiri miu
teni' s'autoridadi
de torrai su mottu a biu.

Ellu e duncas? It' e' custu?
Malignus e discannotus,
chi 'olleis degumai
po finzas is sazerdotus?!
 

Per quanto riguarda il resto del libro, il prologo, il glossario, la versione in prosa, l’appendice ecc., è possibile richiedere nella biblioteca comunale una copia visionabile e completa.


22/08/2006

A 127 anni di distanza
Si ride anche oggi con Sa Scomùniga de Predi Antiogu

 

 


Governo Italiano Unione Europea Regione Autonoma della Sardegna Gazzetta Ufficiale Italia gov